Không phải bé nào cũng tự nhiên yêu việc đọc ngay từ đầu.
Có những bé rất thích được nghe kể chuyện nhưng lại không mấy hào hứng khi cầm một cuốn sách trên tay. Cũng có những bé chỉ ngồi được vài phút rồi nhanh chóng bị phân tâm bởi đủ thứ khác quanh mình. Điều đó không có nghĩa là con lười, càng không có nghĩa là ba mẹ đã làm sai điều gì.
Thói quen đọc không thường đến từ sự ép buộc. Nó thường bắt đầu từ cảm giác: sách là một điều gì đó gần gũi, dễ chịu và có liên quan đến chính mình.
Nếu ba mẹ cũng đang băn khoăn làm sao để con thích đọc hơn mà không biến việc đọc thành áp lực, dưới đây là 7 cách nhẹ nhàng có thể thử.
1. Bắt đầu từ thời gian ngắn, đều đặn, thay vì cố đọc thật lâu
Một trong những lý do khiến bé dễ chán sách là vì người lớn thường kỳ vọng quá nhanh. Mình muốn con ngồi yên lâu hơn, tập trung hơn, nghe trọn một câu chuyện dài hơn. Nhưng với nhiều bé nhỏ, chỉ 5–10 phút đọc cùng nhau mỗi ngày đã là một khởi đầu rất tốt.
Điều quan trọng không phải là mỗi lần đọc được bao lâu, mà là cảm giác quen thuộc và an toàn mà việc đọc mang lại. Khi con biết rằng mỗi ngày đều có một khoảng thời gian nhỏ để cùng ba mẹ mở sách ra, việc đọc sẽ dần trở thành một phần tự nhiên trong nhịp sống.
Nếu hôm nay bé chỉ muốn nghe một đoạn ngắn, điều đó vẫn ổn. Sự đều đặn nhẹ nhàng thường có giá trị hơn rất nhiều so với một buổi đọc dài nhưng đầy căng thẳng.
2. Chọn sách gần với độ tuổi và mức tập trung thật của bé
Nhiều bé không thích đọc không phải vì bé ghét sách, mà vì cuốn sách trước mặt chưa phù hợp với giai đoạn hiện tại của con.
Một cuốn sách quá nhiều chữ, quá ít hình, hoặc nội dung vượt quá mức bé quan tâm có thể khiến con mệt trước khi kịp thấy hứng thú. Ngược lại, nếu cuốn sách vừa tầm hơn, có hình ảnh rõ ràng, câu chuyện đủ gần gũi và nhịp đọc không quá nặng, bé sẽ dễ bước vào thế giới trong sách hơn.
Thay vì cố chọn cuốn sách mà người lớn nghĩ là “nên đọc”, ba mẹ có thể bắt đầu từ cuốn sách bé thấy dễ tiếp nhận nhất. Khi niềm vui với việc đọc đã xuất hiện, mình mới có nền để đi xa hơn.
3. Để việc đọc gắn với một khoảnh khắc dễ chịu, không phải một nhiệm vụ
Nếu mỗi lần đọc sách đều diễn ra trong không khí nhắc nhở, thúc ép hoặc kiểm tra, bé rất dễ cảm thấy đây là một “việc phải làm”. Còn nếu việc đọc được gắn với một khoảng thời gian dễ chịu — ví dụ trước giờ ngủ, sau khi tắm xong, hoặc lúc hai ba mẹ con đang ngồi ôm nhau yên tĩnh — cảm xúc của bé với sách sẽ khác đi rất nhiều.
Với trẻ nhỏ, cảm giác đi trước thói quen. Bé thường nhớ cảm giác được gần ba mẹ, được lắng nghe, được ôm vào lòng hơn là nhớ chính xác hôm đó đã đọc bao nhiêu trang. Khi ký ức về việc đọc là ký ức dễ chịu, con sẽ tự nhiên muốn quay lại nhiều hơn.
4. Cho bé được tham gia, thay vì chỉ ngồi nghe thụ động
Nhiều bé thích đọc hơn khi con được trở thành một phần của buổi đọc, chứ không chỉ ngồi im nghe người lớn kể.
Ba mẹ có thể rủ con cùng chỉ vào tranh, đoán xem chuyện gì sắp xảy ra, gọi tên nhân vật, bắt chước âm thanh vui vui trong truyện, hoặc dừng lại để hỏi con một câu thật ngắn. Những tương tác nhỏ như vậy giúp việc đọc trở nên sống động hơn và làm bé có cảm giác mình đang được tham gia chứ không bị dẫn dắt hoàn toàn.
Khi bé cảm thấy đây là một trải nghiệm có mình trong đó, sách sẽ bớt xa cách hơn rất nhiều.
5. Đừng biến việc đọc thành phần thưởng hay hình phạt
Một lỗi khá dễ gặp là dùng sách như công cụ để điều chỉnh hành vi, ví dụ: “Ngoan thì mẹ đọc cho nghe”, hoặc “Nếu không chịu đọc thì không được xem hoạt hình”.
Cách này có thể tạo tác dụng ngắn hạn, nhưng về lâu dài dễ khiến bé thấy việc đọc gắn với áp lực, điều kiện hoặc sự kiểm soát. Trong khi đó, điều mình thực sự muốn là con nhìn việc đọc như một trải nghiệm tích cực, tự nhiên và đáng mong chờ.
Nếu có thể, hãy giữ sách ở vai trò của một người bạn đồng hành, không phải một công cụ thưởng-phạt.
6. Bắt đầu từ những câu chuyện gần với chính bé
Một trong những cách rất hiệu quả để kéo bé lại gần sách là giúp con thấy mình ở trong đó.
Khi nhân vật có cảm xúc gần với con, hoàn cảnh gần với con, hoặc câu chuyện mang lại cho bé cảm giác “đây là chuyện dành cho mình”, mức độ kết nối thường sâu hơn hẳn. Đó cũng là lý do nhiều phụ huynh thấy rằng những cuốn sách có tính cá nhân hóa hoặc có độ gần gũi cảm xúc cao thường dễ khiến con hào hứng hơn với việc mở sách ra.
Nếu ba mẹ muốn hình dung rõ hơn vì sao một cuốn sách mang tính cá nhân hóa có thể tạo cảm giác gần gũi như vậy, có thể đọc thêm bài Sách cá nhân hóa cho bé là gì? Có phù hợp với con bạn không?.
7. Kiên nhẫn với nhịp riêng của con
Có bé chỉ cần vài ngày là bắt đầu hứng thú hơn với sách. Nhưng cũng có bé cần nhiều thời gian hơn để mở lòng với việc đọc. Điều quan trọng là ba mẹ đừng vội kết luận rằng “con mình không thích đọc”.
Việc đọc cũng giống nhiều thói quen đẹp khác: cần thời gian, cần sự lặp lại, và cần cảm giác được tôn trọng. Khi con cảm thấy mình không bị ép, không bị so sánh và không bị thúc quá nhanh, con thường có nhiều cơ hội hơn để tự tìm thấy niềm vui với sách.
Đôi khi điều mình cần không phải là thêm nhiều áp lực, mà là bớt một chút kỳ vọng nóng vội để nhìn rõ nhịp phát triển riêng của con.
Khi nào sách cá nhân hóa có thể là một điểm chạm phù hợp?
Sách cá nhân hóa không phải là “giải pháp thần kỳ” khiến mọi bé lập tức thích đọc. Nhưng trong một số trường hợp, nó có thể trở thành một điểm chạm rất tự nhiên.
Khi bé nhìn thấy tên mình, câu chuyện gần với mình hơn, hoặc cảm nhận rằng cuốn sách này được làm riêng cho mình, con có thể dễ tò mò hơn và sẵn sàng mở sách ra hơn. Với nhiều gia đình, điều quan trọng không phải là biến con thành một “độc giả nhí” ngay lập tức, mà là tạo được một cảm giác đủ gần để con không còn thấy sách là thứ xa lạ.
Nếu ba mẹ đang tìm một cách nhẹ nhàng để con thấy việc đọc gần gũi hơn, có thể bắt đầu bằng việc khám phá một cuốn sách cá nhân hóa có thể phù hợp với bé nhà mình.
Kết lại
Giúp bé thích đọc sách hơn không nhất thiết phải bắt đầu bằng áp lực hay sự ép buộc. Thường thì nó bắt đầu từ những điều nhỏ hơn nhiều: một khoảng thời gian ngắn nhưng đều đặn, một cuốn sách vừa tầm, một không khí dễ chịu, một câu chuyện khiến con thấy mình được kết nối.
Khi việc đọc gắn với cảm giác an toàn, gần gũi và được yêu thương, bé sẽ có nhiều cơ hội hơn để bước đến với sách theo cách tự nhiên nhất của riêng mình.